Teftiş, genel anlamıyla kamu yararı adına davranışı kontrol etme süreci olarak  tanımlanmaktadır. Eski bir kavram olmakla birlikte günümüzde yeni bir anlam kazanmıştır. Bu gün geniş anlamıyla teftiş eğitim-öğretimin geliştirilmesi demektir. Müfettişlerin ana görevlerinden biri rehberlik, diğeride yasalarda belirlenen suç ve kusurlu davranışlarda bulunan personelin soruşturmasını yapmaktır. Kurumun planlanan amacına ulaşmasında teftişin yeri çok önemlidir. Milli Eğitim Bakanlığında Teftiş hizmeti Bakanlık Müfettişleri ve İlköğretim Müfettişleri tarafından yerine getirilmektedir. İlköğretim Müfettişliğinin tarihi Osmanlı Devletine, binsekizyüzlü yıllara kadar dayanmaktadır. |
| İlk kez 1846 tarihli “Sıbyan Mekatibi Hocaları Efendileri ita olunacak Talimat adlı bir yönetmelikte “Mekatib-i Muin” olarak ilkokullar müfettişliğinden söz edilmektedir. Bu dönemde, denetim hizmetlerinin “İl Eğitim Kurullarının” üyeleri tarafından yürütüldüğü görülmektedir (Aydın, 1993:144). |
| Rüştiye ve Sıbyan okullarını teftiş etmek üzere 1862 yılında görevlendirilen memurlara ilk defa müfettiş denilmiş, merkez ve taşra okullarını teftiş etme görevi verilmiştir (Taymaz, 1982:12). |
| 1875 yılında hazırlanan bir nizamname ile müfettişlerin öğretmenlere rehber ve yardımcı olmaları öngörülmüştür. Ayrıca Rüştiyelerde teftiş defteri bulundurulması gerektiği, bu deftere müfettişler tarafından öğretim ve yönetime ilişkin gözlem ve önerilerin yazılacağı, defterin okul müdürlüğü tarafından saklanacağı ve istenildiğinde müfettişe verileceği nizamnamede yer almıştır (Taymaz,1982:13). |
| 1910 tarihinde hazırlanıp yürürlüğe konulan “Mekâtip-i İptidâiye Müfettişlerinin Vezâifine Müteallik Talimat” adındaki yönetmelikle İlköğretim Müfettişlerinin görev ve yetkileri saptanmıştır. Bu yönetmelik; tahkikat, teftiş, vesaya icrası bölümlerinden oluşmaktadır (Su, 1974; 57). |
| 1911 yılında yürürlüğe giren “Maarif-i Umumiye Nezareti Merkez Teşkilatı Hakkındaki Nizamname” ile merkez hizmetleri idare ve teftiş olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Bu nizamname ile müfettişlerin orta dereceli ve yüksek okullarda görev yapmış öğretmenler arasından seçilmeleri öngörülmüştür (Taymaz,1993;13). |
| İlköğretim müfettişliği hizmetinin yasal dayanağı 1913 tarihli Tedrisat-ı iptidaiye Kanun-ı Muvakkati’ dir. Bu kanunun sekizinci bölümü “Teftiş-i Mekatip” başlığını taşımaktadır. |
| Tedrisat-ı İptidaiye Kanun-ı Muvakkati’ne göre, ilköğretim Müfettişleri resmi ve özel ilkokulları teftiş ile görevli idiler. Aynı kanunun 27. Maddesine göre, her vilayet merkezinde kurulu Tedrisat-ı İptidaiye Meclisi’nde Maarif Nazırı tarafından seçilen bir ilköğretim müfettişi bulunduğu görülmektedir. Osmanlı imparatorluğu devrinde İlköğretim Müfettişliği ile ilgili olarak kabul edilen bir başka yönetmelik 1914 tarihli “Maarif-i Umumiye Nezareti Tedrisat-ı İptidaiye Müfettişlerinin Vezaifine Dair Talimatnamedir (Su,1974:56). Talimatname, ortaöğretim ve bakanlığa bağlı diğer kurumların teftişinde gözönünde bulundurulacak esasları kapsamına almıştır (Taymaz,1973:13). |
| Bu yönetmelik, 1910 tarihli ilköğretim müfettişleri ile ilgili yönetmelikle karşılaştırıldığında daha geniş hükümleri kapsadığı görülmektedir. Aynı yönetmelik ilköğretim müfettişlerinin görev ve yetkilerini, teftişte gözönünde bulundurulacak esasları kapsaması bakımından önemli bir belge olduğu kadar, teftiş hizmetinin öğretimdeki etkili rolünün gittikçe daha iyi anlaşıldığını göstermesi bakımından da ayrı bir değer taşımaktadır (Su, 1974:59) |
| II. Meşrutiyet döneminde teftiş hizmetinde, rejimin karakterine uygun bir anlam ve içerik kazandırılmak istenmiş ise de devletin Trablusgarp, Balkan ve I. Dünya savaşı gibi felaketlerle karşılaşması, eğitimin bütün alanlarında olduğu gibi teftiş hizmetlerini de olumsuz yönde etkilemiş, bu alanda fazla bir gelişme sağlanmasına imkan vermemiştir (Su,1974:178). |
| Cumhuriyet’in ilk yıllarında teftişin genel olarak amacı, eğitimin gelişmesini sağlamak, öğretmenlerin iş başında yetişmelerini sağlamak, onları aydınlatmak ve kendilerini yeniliklerle geliştirmelerini sağlamak amacı güdülmüştür. |
| Nitekim, 1925 yılında yayınlanan Teftiş yönetmeliğinde amaç şu şekilde belirtilmiştir. |
| “Milli Eğitim idarelerinin, okulların, kanun, yönetmelik ve emirler ile kendilerine verilmiş olan görevleri yapıp yapmadıklarını denetlemek, mecburi öğretimin uygulanıp uygulanmadığını, uygulanmasına engel olan sebeplerin yok edilmesi hususunda yapılan çalışmaları kontrol etmekle beraber halkın irfan seviyesini yükseltmek, memlekette medeni, hayata, milli kültüre, demokrasi fikrinin gelişmesine karşı gösterilen ilginin derecesini artırmak.” |
| 1926 yılında hazırlanan bir gelişme raporunda rehber müfettişlere ihtiyaç duyulduğu belirtilmiştir. Buna göre öğretmenlerinin seviyelerini yükseltmek, onları okuma ve incelemeye yöneltmek, ileri eğitim ve öğretim metodları öğretmek, eğitimin çevrenin ekonomik hareketleriyle ilgisine dikkati çekmek için bilinçlendirilmeleri düşünülmüştür. Programda bu işi görecek müfettişlerin yetiştirilmesi düşünülmüştür (Su, 1974:188). |
| Cumhuriyet devrinde yayımlanan 789 sayılı Maarif Teşkilat-ı Kanunu’nda İlköğretim Müfettişlerinin orta muallim mektebi mezunlarından seçileceğine dair bir hüküm vardır. 1923 yılında yayınlanan “ilk Tedrisat Müfettişlerinin Vezaifine Dair Talimatname” de bu konuya yer verilmemiştir. Ancak daha sonraları 1927 yılında yayımlanan “İlk Tedrisat Müfettişleri Talimatnamesi” nde müfettişlerin tayini hususunda şu ifadeler yer verilmiştir: “ilk Muallim mektebi mezunu olmak, en az beş yıl öğretmenlik yapmış olmak, yirmi beş yaşından aşağı kırkbeş yaşından yukarı olmamak gerekir. Ayrıca öğretmen okulları müdür yardımcıları ve öğretim metodu öğretmenleri de müfettiş olabiliyorlardı. Müfettişlerin nasıl seçilecekleri ve başvuru da aranan şartlar “ilk Tedrisat Müfettişliğine Talip olanların Seçilmesi Tarzları Hakkında Talimatname” adlı yönetmelikle belirtilmiştir.” |
| Cumhuriyetin ilk yıllarında teftişle ilgili yapılan iki önemli toplantı vardır. Bunlardan ilki 1925 yılında Konya’da toplanan “Maarif Müfettişleri Kongresi” dir. Konre’de İlköğretimi ilgilendiren bir madde ele alınmış ve sonuç çalışmasında yer almıştır. İkinci büyük müfettişler toplantısı 15-29 Temmuz 1930 tarihinde Türkiye Maarif Eminleri ve Müfettişleri Umumileri Kongresi adıyla Ankara’da yapılmıştır. Bu kongrede’de ilköğretim teftiş sonuçlarından yararlanılması karara bağlanmıştır. |
| 1933 yılında 2287 sayılı kanunla Milli Eğitim Bakanlığı teşkilatı genişletilmiştir. Adı geçen kanunun 10. Maddesinde Teftiş Kurulu’nun oluşturulması ve görevleri belirlenmiştir. |
| 1949 yılında bir kararla Bakanlık Müfettişleri bölgelere dağıtılmış ve kısa bir süre sonra uygulamadan vazgeçilmiştir. 1950 yılında Bakanlık Müfettişleri Ankara, İstanbul ve İzmir merkezinde toplanmıştır (Taymaz,1982:12) |
| Bu dönemde 1927 yılında yürürlüğe giren İlköğretim Müfettişleri Yönetmeliği uygulanmaktadır. Yönetmelikte şu hususlar yer almaktadır: |
| 1. Teftişe ilişkin görevler, |
| 2. Öğretim ve yol göstermeye ilişkin görevler, |
| 3. Soruşturmaya ilişkin görevler, |
| 4. Görevlerin yerine getiriliş biçimi ve sonuçları, |
| 5. Diğer Konular. |
| Bu yönetmelikte ayrıca her ilçede bir ilköğretim müfettişinin bulunacağı kaydı yer almaktadır. |
| Yönetmelik kapsamına giren diğer konular şunlardır. |
| İlköğretim Müfettişleri, yıllık çalışma programlarına göre bölgelerine 9 ay teftiş etmekle yükümlüdür. Teftiş bölgesinde istatistik bilgiler toplamak, çevrede toplumsal incelemeler yapmak, Bakanlıkça |
| Onaylanmayan kitapların okutulmasını engellemek, ders kitaplarının fiyatlarından fazlasına satılmasına engel olmak, öğretmenlerin ve diğer okul personelinin maaşlarını zamanında almalarını ve halk eğitim programlarının açılmasını sağlamaktır(Aydın,1986:139). |
| Cumhuriyet döneminin üçüncü yönetmeliği olan 1962 yönetmeliği “ İlköğretim Müfettişleri Yönetmeliği” adına taşır. Genel Hükümler, İlköğretim Müfettişlerinin Görevleri, Görevlerin Nasıl Yapılacağı, Türlü Maddeler olarak 4 bölümden oluşmaktadır. |
| 1969 tarihli “ilköğretim Müfettişleri Yönetmeliği” eğitim sistemimize “İlköğretim Müfettişleri Kurulu” nu yeni bir organ olarak getirmiş ve müfettiş görevleri yerine “Kurul Görevleri “ kavramını getirmiştir. İlköğretim Müfettişlerinin bölge merkezleri İllerdir. İllere atanan İlköğretim Müfettişleri, Milli Eğitim Müdürlüğü bünyesinde “ İlköğretim Müfettişleri Kurulunu oluşturur (Taymaz,1993:15). 1973’ten 1990’a kadar 1969 tarihli yönetmelik ve “Grupla Teftiş Rehberi “ esaslarına göre teftiş yapılmıştır. Grupla Teftiş uygulamasına 1971 de Grupla Teftiş Rehberi hazırlanarak başlanmış bundan 1978-79 öğretim yılında vazgeçilmiştir. |
| 1983 yılında denemek üzere tüm ilköğretim kurumlarında uygulanmak için “Denetleme Devamlı Yönergesi” hazırlanmıştır. Yönergede ilköğretim kurumları ile bu kurumlarda görevli öğretmenlerin denetlenmesinden “ ilköğretim Kurulu Başkanları”nı sorumlu tutmaktadır. Bu yönergeye göre denetlemeler Genel denetimler, Özel Denetimler ve Sınav Denetimleridir (Aydın, 1993:148). |
| 20.10.1990 tarih ve 20678 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “MEB İlköğretim Müfettişleri Kurulu Yönetmeliği ve bu yönetmelik doğrultusunda çıkarılan 28.10.1991 tarih ve 2346 sayılı Tebliğler Dergisinde yayımlanan Rehberlik ve Teftiş Yönergesi 13.08.1999 tarihine kadar uygulanmıştır. |
| 3.4.1998 tarih ve 4359 sayılı yasa ile İlköğretim Müfettişlerine önceki yasaların çeşitli maddelerinde değişiklikler yapılarak 657 sayılı DMK'nun eğitim öğretim hizmetlheri sınıfında İlköğretim Müfettişi kadro ünvanı verilmiş, tüm kamu denetim elemanları gibi bir derece alttan başlatılması öngörülmüş ve haftada 15 saat yönetim karşılığı ders ücreti almaları sağlanmıştır. |
| 23785 sayılı Resmi Gazete ve 2505 sayılı Tebliğler dergisinde yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Başkanlıkları Yönetmeliği ile İlköğretim Müfettişleri Kurulu organ olarak bırakılırken İlköğretim Müfettişleri Kurulu Başkanı ünvanı, İlköğretim Müfettişleri Başkanı olarak değiştirilmiştir. Ayrıca ilköğretim Müfettişliğine alınma şartları yeniden düzenlenmiş, diğer kamu kurumları müfettişlerinde olduğu gibi Müfettiş yardımcılığı süresi üç yıla çıkarılıp bu süre sonunda yeterlik sınavı getirilmiştir.Halen yürürlükte olan bu yönetmeliğe göre Orta öğretim kurumları, ilçe Milli Eğitim Müdürlükleri ve İl Milli Eğitim Müdürlüğü hariç Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bütün taşra kuruluşlarının denetimi İlköğretim Müfettişlerine verilerek görev alanları genişletilmiştir. 16.12.1999 tarihinde kabul edilen ve 2508 sayılı Tebliğler Dergisinde yayımlanarak yürürlüğe giren İlköğretim Müfettişleri Başkanlıkları Rehberlik ve Teftiş Yönergesi ne göre bu kurumların denetimlere yapılmış, 2522 sayılı Tebliğler Dergisinde yayımlanan Rehberlik ve Teftiş Yönergesi ile önceki yönerge yürürlükten kaldırılıp, teftiş formları yenilenmiştir. |
Anasayfa 
Tarihçemiz 
